Eigentijdse muziek in de Koorkerk

Vorig jaar vond in de maanden maart tot en met augustus in de Koorkerk in Middelburg een aantal bijzondere concerten plaats, met voornamelijk eigentijdse muziek op het programma. Messiaen, Breuker, Feldman, Manneke en Dupré in combinatie met Sweelinck – het was een minder gangbare programmering in een ongebruikelijke mix en gespeeld op piano en orgel, waarbij het Van Vulpen-orgel onverwachte klankmogelijheden bleek te bezitten.

Er was belangstelling voor en er is vraag naar meer. Voldoende reden voor organisator Ad van ’t Veer om opnieuw voor een concert met actuele muziek te zorgen. Dat gaat plaatsvinden op zondag 27 januari. In de Koorkerk treden dan op de sopraan Priscilla van der Feen en organist/pianist Rien Balkenende. Zij brengen een eigentijds en avontuurlijk programma met orgelwerk van Louis Andriessen en van zijn vader Hendrik Andriessen. Ook muziek van Olivier Messiaen zal klinken. Verder prachtige songs voor sopraan en piano van de Amerikanen George Crumb en Charles Ives. De Songs van Ives gaan over het leven: van blijheid en droefenis, van humor en melancholie, van banaliteiten en de meest diepzinnige overwegingen. Vrijwel alle werken worden op dit bijzondere concert voor het eerst in Middelburg ten gehore gebracht.

priscilla van der feen

Priscilla van der Feen is een Middelburgse zangeres, zij voltooide haar studie solozang aan de Conservatoria van Amsterdam en Utrecht bij Lucia Meeuwse en Pierre Mak.  Zij treedt als soliste op bij verschillende ensembles en oratoria.

rien balkenende

Rien Balkenende studeerde orgel, piano en kerkmuziek aan het Rotterdamse Conservatorium. Rien Balkenende is een veel gevraagd kamermuziek speler zowel op orgel als op piano. Hij is als privé- en muziekschool docent werkzaam in Middelburg.

Het concert begint om 15.30 uur. De toegang is gratis; bij de uitgang wordt een bijdrage gevraagd ter dekking van de kosten.

 

PROGRAMMA

Olivier Messiaen (1908-1922)
Vocalise étude (1935) (sopraan, piano)
Trois Mélodies (1930) (sopraan, piano)
Regard du Père (deel 1 uit Vingt Regards sur l ‘Enfant Jesus ) (1944)  (piano)

Hendrik Andriessen (1892-1981)
Toccata per organo (1917) (orgel)

Louis Andriessen (1939)
De goddelijke routine (2017) (orgel)

George Crumb (1929)
Three early songs (1947) (sopraan, piano)

Olivier Messiaen
Dieu parmi nous (deel 9 uit La Nativité du Seigneur) (1935) (orgel)

Charles Ives (1874-1954) (sopraan, piano)
Memories (1897)
Dreams (1933)
Songs my mother taught me (1895)
Charlie Rutlage (1922)

 

LOUIS ANDRIESSEN

De goddelijke routine is het eerste orgelwerk van Louis Andriessen (1939), één van de grote componisten van onze tijd. Hij schreef het in opdracht van de Andriessen/De Klerk Stichting ter gelegenheid van het festival in Haarlem dat in 2017 plaatsvond ter herdenking dat Hendrik Andriessen (vader van Louis) en Albert de Klerk respectievelijk 125 en 100 jaar geleden werden geboren.
De titel is ontleend aan een boek van Louis Hoyack (1893-1967), een filosofisch auteur die bevriend was met Mondriaan en geïnspireerd werd door de soefi-mystiek. Hoyack schreef over de goddelijke orde die in het heelal werkt en waaraan de mens zich niet kan onttrekken, de goddelijke routine. Louis Andriessen associeerde deze term met ‘route’, ‘weg’, en daarmee met het taoïsme. Tegelijkertijd was er de jeugdherinnering aan de onmystieke ‘routine’ van zijn orgel spelende vader en hij naast hem op de orgelbank zat.
Het werk bestaat uit twee aaneengesloten delen. Het eerste deel begint met de introductie van een zestal gegevens, materiaal dat steeds wordt uitgebouwd en zijn weg probeert te vinden, maar af en toe tot stilstand komt en weer opstart. In het tweede deel worden de gegevens meer en meer gecombineerd, er is een vrijwel constante beweging toenemend in sterkte, leidend naar een indrukwekkend hoogtepunt, dat op het allerlaatste moment in slechts vier maten diminueert naar een pianissimo afsluiting.
‘De goddelijke routine’ is door Gonny van der Maten op 16 september 2017 in de Haarlemse kathedrale basiliek St.-Bavo ten doop gehouden. Deze uitvoering werd 26 september op Radio 4 uitgezonden.
Bron: Het Orgel, jaargang 113 (2017), nr. 6.

andriessen,+louis

Louis Andriessen (01-01-2008, Francesca Patella)

 

OLIVIER MESSIAEN (1908-1992) was een Frans componist en pianist. Hij wordt gerekend tot één van de belangrijkste componisten van de 20e eeuw. Hij schreef orkestwerken, veel piano- en orgelmuziek en een opera. Zijn oeuvre is sterk gekleurd door zijn christelijke geloof, dat hij op een persoonlijke, moderne en kleurrijke wijze verklankt.

HENDRIK ANDRIESSEN (1892-1981) kwam uit een katholieke familie van kunstenaars. Hij studeerde orgel en compositie aan het Amsterdamse Conservatorium en van 1927-1949 was hij daar docent. Vanaf 1937 werd hij directeur aan het Utrechts Conservatorium. Van 1949 tot 1957 was hij directeur aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Als componist was hij zeer productief: orgel-, vocale-, kamermuziek en orkestwerken.

GEORGE CRUMB (1929). De Amerikaanse componist George Crumb begon al op vroege leeftijd met componeren. De drie vroege liederen Night, Let It Be Forgotten en Wind Elegy zijn op tekst van Robert Southey en Sara Teasdale. George Crumb’s muziek confronteert vaak contrasterende muziekstijlen. De referenties variëren van muziek uit de westerse kunstmuziektraditie tot hymnes en volksmuziek tot niet-westerse muziek. George Crumb’s reputatie als componist van prachtige partituren heeft hem tot één van van de meest uitgevoerde componisten in de hedendaagse muziekwereld gemaakt. Zijn werk wordt getypeerd door het gebruik van ongebruikelijke klankkleuren en speeltechnieken.

CHARLES IVES (1874-1954) Het grote liedoeuvre van de Amerikaanse componist Charles Ives wordt met recht wel als een autobiografie beschouwd. Over een periode van bijna veertig jaar schreef hij ruim 150 liederen. De talloze onderwerpen waarover de liederen gaan, laten zien wat Ives in het leven raakte. De muziek is verrassend gevariëerd: van eenvoudig tot virtuoos, van hymne tot mars, van traditioneel tot experimenteel. Zijn muziek weerspiegelt de idealen en tegenstrijdigheden van het burgerlijke Amerika aan het begin van de 20e eeuw.

 

Rien Balkenende speelt Messiaen

Ter afsluiting van de serie concerten met muziek van Olivier Messiaen geeft  de organist Rien Balkenende op zaterdag 19 mei het derde concert op het Van Vulpen-orgel in de Koorkerk in Middelburg. Op het programma staan L’Ascension en de Messe de la Pentecôte. Registrant is Marien Stouten. De inleiding op de te spelen werken zal weer worden verzorgd door Mathieu Meijs.
Het concert begint om 15.30 uur. De toegang is gratis. Bij de uitgang zal een bijdrage worden gevraagd ter dekking van de kosten.

Op deze dag eindigt de installatie Passie van William Verstraeten, die vanaf 31 maart in de Koorkerk te zien was.

Rien Balkenende / William Verstraeten

Enkele werken van William Verstraeten’s installatie PASSIE in de Koorkerk

 

Rien Balkenende / William VerstraetenRien Balkenende (1959) studeerde orgel, piano en kerkmuziek aan het Rotterdams Conservatorium. Hij behaalde in 1984 het diploma uitvoerend musicus. Rien Balkenende is als organist en als pianist een veel gevraagd kamer-muziekspeler. Hij is in Middelburg werkzaam als privédocent en als muziekschooldocent.
Registrant bij het concert is Marien Stouten, organist van de Nicolaaskerk in Brouwershaven.

 

 

Rien Balkenende / William VerstraetenMathieu Meijs (1943) studeerde kerkmuziek, muziek-onderwijs en orgel aan het Maastrichts Conservatorium. Van 1967-1985 doceerde hij aan het Maastrichts Conservatorium. Hij was een veelgevraagd concertorganist. Van 1983 t/m 2004 was hij directeur van de Provinciale Zeeuwse Muziekschool. Mathieu Meijs is sinds 2010 organist van de Koorkerk in Middelburg.

 

 

 

PROGRAMMA

L’ASCENSION (1934) (Hemelvaart)
Deze cyclus heeft vier meditaties:
1)  Christus in zijn Majesteit bidt de Vader om zijn Verheerlijking
2)  Serene alleluia’s vanuit een ziel die verlangt naar de hemel
3)  Vreugdejubel van een ziel voor Christus’ heerlijkheid die de hare is
4)  Gebed van Christus die opstijgt naar zijn Vader

MESSE DE LA PENTECÔTE (1950) (Pinksteren)
Meditaties over het mysterie van de Heilige Drievuldigheid nrs. 1-3
1)  Intrada (De vurige tongen)
2)  Offertorium ( De zichtbare en onzichtbare dingen)
3)  Consecratie ( De gift van Wijsheid)
4)  Communie (De vogels en de bronnen)
5)  Sortie (De adem van de Geest)

messiaen_4Olivier Messiaen (1908-1992) wordt gerekend tot de belangrijkste componisten van de 20e eeuw. Hij schreef orkestwerken, kamermuziek, veel piano- en orgelmuziek en een opera. Zijn oeuvre is sterk gekleurd door het christelijk geloof, dat hij op een persoonlijke, moderne en kleurrijke wijze verklankt. Om de (in zijn ogen) primitieve ritmiek van de westerse muziek te verrijken maakt hij o.a. gebruik van complexe ritmische modi als hindoe-râgas. Het gregoriaanse speelt, zij het in aangepaste vorm, een belangrijke rol. Met name in de latere werken klinkt regelmatig gestileerde vogelzang. In de orkest- en orgelwerken experimenteert hij veelvuldig met nieuwe klankcombinaties.

 

Tentoonstelling PASSIE van William Verstraeten

Rien Balkenende / William VerstraetenIn het werk van William Verstraeten (1951) neemt de plek – een locatie, een gebouw – een centrale plaats in. Thema’s als astronomie, fysica en optica zijn daarbij belangrijk.

 

 

 

 

 

De tentoonstelling bestaat uit 14 schilderijen en is een installatie die te maken heeft met de religie – de staties. “Mijn veertien staties zijn abstracte werken, maar de verf-behandeling is realistisch. Aan de voorzijde zijn het grote monochrome kleurvlakken. Aan de achterzijde zie je dat de verf door het doek is gedrukt. Op die plekken stroomt de verf als het ware het doek uit. Wat dit veroorzaakt is niet te zien, maar het heeft het effect van wonden, bloeddruppels.”
Voor Verstraeten is de tentoonstelling PASSIE het wonder van Pasen, het mysterie van Hemelvaart en Pinksteren.

CRT_19949.jpg

 

Terugblik

Het Van Vulpen-orgel is een instrument dat gebouwd is volgens de principes van de neo-barok. Het spelen van de complexe muziek van Olivier Messiaen, met zijn specifieke klankkleuren en effecten, op een dergelijk instrument is niet eenvoudig. Daarom is het zeer bewonderenswaardig hoe Rien Balkenende er in de vorige concerten van deze serie in slaagde de muziek van Messiaen op overtuigende wijze op dit orgel tot klinken te brengen. Daarbij was de bekwame hulp van de registrant onontbeerlijk. Het Van Vulpen-orgel toonde zich bovendien in deze concerten een verrassend veelzijdig instrument.

Rien Balkenende / William Verstraeten

Mathieu Meijs geeft inleidingen bij de te spelen werken

Rien Balkenende / William Verstraeten

Registrant Marien Stouten bedient behalve de registerknoppen ook de deuren van het borstwerk om het effect van een zwelkast te realiseren

Rien Balkenende / William Verstraeten

Welgemeende felicitaties van Mathieu Meijs na afloop van het tweede concert voor concertgever Rien Balkenende….

Rien Balkenende / William Verstraeten

….en voor registrant Marien Stouten

Wat in de eerste twee concerten van deze Messiaencyclus ten gehore is gebracht, kan qua orgelspel en registratiekunst als zeer bijzonder en van hoog niveau worden gezien. Dat zal zeker ook in het derde en laatste concert het geval zijn. Alle reden om opnieuw of voor het eerst deze muzikale manifestatie mee te maken.

 

Koorkerk en torenvoet Lange Jan

Foto’s (muv Messiaen): ⓒ Kees Tempelaar

Rien Balkenende concerteert in de Koorkerk

Op zaterdag 31 maart geeft de organist Rien Balkenende het eerste van een tweetal concerten op het Van Vulpen-orgel in de Koorkerk in Middelburg. Deze concerten zijn een vervolg op het succesvolle Messiaen-concert van 7 januari j.l. en zullen eveneens werken bevatten van Olivier Messiaen. De concerten worden ingeleid door Mathieu Meijs.

Het eerste concert is op 31 maart en is een Passie-concert.
Het tweede concert is op 19 mei en is het Pinksteren-concert.
Beide concerten beginnen om 15.30 uur

Rien Balkenende

In samenhang met deze concerten is er in de Koorkerk een tentoonstelling met schilderijen van William Verstraeten. De opening van deze tentoonstelling is op zaterdagmiddag 31 maart om 14.30 uur. Aansluitend volgt het concert om 15.30 uur.

Concerten en tentoonstelling zijn gratis toegankelijk. Bij de uitgang wordt een financiële bijdrage gevraagd.

Rien Balkenende (1959) studeerde orgel, piano en kerkmuziek aan het Rotterdamse Conservatorium. Hij behaalde het diploma uitvoerend musicus orgel in 1984. Rien Balkenende is een veel gevraagd kamermuziekspeler, als pianist en als organist. Hij is als privé- en muziekschooldocent werkzaam in Middelburg.

Mathieu Meijs (1943) studeerde kerkmuziek, muziekonderwijs en orgel aan het Maastrichts Conservatorium. Van 1967-1985 doceerde hij aan het Maastrichts Conservatorium. Hij was een veelgevraagd concertorganist. Van 1983 t/m 2004 was hij directeur van de Provinciale Zeeuwse Muziekschool. Mathieu Meijs is sinds 2010 organist van de Koorkerk in Middelburg.

 

PROGRAMMA 31 MAART

Le banquet céleste          Olivier Messiaen

Le chemin de la croix      Marcel Dupré

 

Olivier Messiaen (1908-1992) schreef in 1928 op 20-jarige leeftijd Le banquet céleste (het hemelse feestmaal). Het bijzondere van dit werk is het tempo waarin de harmonieën zich voortbewegen, wat doet denken aan bepaalde muziek uit de Oriënt. Het lijkt de klinkende weergave te zijn van een visioen dat de componist had van het feestelijk banket. Het stuk begint met donkere, zachte akkoorden die langzaam stijgen en sterker worden. Vanaf een hoog register op het pedaal klinken staccatotonen, die maar kort geraakt worden. Als bloeddruppels vallen ze neer. Zo is Le banquet céleste een uiterst mystiek stuk.
Olivier Messiaen wordt gerekend tot de belangrijkste componisten van de 20ste eeuw. Hij ontwikkelde een persoonlijke muzikale taal; hierin zijn vooral melodische en ritmische vernieuwingen te onderscheiden.

 

Marcel Dupré (1886-1971) was een Frans componist en organist. Studeerde aan het conservatorium te Parijs (1902-1914) bij o.a. Charles-Marie Widor. Van 1926-1954 was hij leraar op het conservatorium en in 1934 werd hij organist in de Saint-Sulpice in Parijs. Als componist van orgelwerken zette Dupré enerzijds de 19e-eeuwse traditie van Widor voort, maar oefende anderzijds invloed uit op de componist Olivier Messiaen, die zijn leerling was.

Op 31 maart presenteert Rien Balkenende het unieke werk van Marcel Dupré Le chemin de la croix opus 29 (1931). Het verklankt op treffende wijze de veertien staties op de Kruisweg van Jezus.
1 Jezus wordt ter dood veroordeelt   2 Jezus neemt het kruis op Zijn schouders   3 Jezus valt voor de eerste maal onder het kruis   4 Jezus ontmoet Zijn moeder   5 Simon van Cyrene helpt Jezus het kruis te dragen   6 Veronika droogt het aangezicht van Jezus af   7 Jezus valt voor de tweede maal   8 Jezus troost de wenende vrouwen   9 Jezus valt voor de derde maal   10 Jezus wordt van Zijn klederen beroofd   11 Jezus wordt aan het kruis genageld   12 Jezus sterft aan het kruis   13 Jezus wordt van het kruis afgenomen   14 Jezus wordt in het graf gelegd

 

DE TENTOONSTELLING PASSIE – 14 SCHILDERIJEN

William Verstraeten (1951). In het werk van William Verstraeten neemt de plek – een locatie, een gebouw – een centrale plaats in. Thema’s als astronomie, fysica en optica zijn daarbij belangrijk. De veertien staties zijn abstracte werken, maar de verfbehandeling is realistisch. Aan de voorzijde zijn het grote monochrome kleurvlakken, aan de achterzijde zie je dat de verf door het doek is gedrukt. Op die plekken stroomt de verf als het ware het doek uit. Wat dit veroorzaakt is niet te zien, maar het heeft het effect van wonden, bloeddruppels. Voor Verstraeten is PASSIE een installatie die te maken heeft met de religie, de staties, het wonder van Pasen, het mysterie van Hemelvaart en Pinksteren.

De installatie Passie is te zien van zaterdagmiddag 31 maart t/m zaterdagmiddag 19 mei 2018. U bent van harte uitgenodigd voor de tentoonstelling op 31 maart om 14.30 uur. Aansluitend volgt het concert om 15.30 uur.

Het programma voor het concert van Rien Balkenende op 19 mei bij de afsluiting van de tentoonstelling bevat de volgende werken van Olivier Messiaen:

L’Ascension (1933) (Hemelvaart)
Messe de la Pentecôte (1949) (Pinksteren)

 

Het Van Vulpen-orgel (1969) in de Koorkerk

 

Rien Balkenende concerteert in de Oostkerk

In de serie Zomerconcerten in de Oostkerk zal op donderdag 6 augustus de Middelburgse organist Rien Balkenende plaats nemen aan de klavieren van het De Rijckere-orgel voor een afwisselend en interessant recital met bekende en minder bekende werken van oa William Lloyd Webber, Ralph Vaughan Williams, Edward Elgar en Olivier Messiaen.
Het concert begint om 12.30 uur. De toegang is vrij; er is een collecte bij de uitgang.

Rien Balkenende 02 lrRien Balkenende (1959) studeerde orgel, piano en kerkmuziek aan het Rotterdams Conservatorium. Hij behaalde het diploma uitvoerend musicus orgel in 1984 in de Grote Kerk te Dordrecht. Als organist was hij 10 jaar verbonden aan de Gasthuiskerk in Zierikzee.
Naast repetitor van de Middelburgse Koninklijke Oratoriumvereniging speelde hij met het Bachkoor BWV de Johannes Passion, Hohe Messe, het Magnificat en Bachcantates. Ook zet hij zich in voor de uitvoering van werken van de Zeeuwse componist Gerard Von Brucken Fock wat resulteerde in een CD-opname met de zangeres Bernadette Ter Heijne. Met de cellist Martijn Kooiman vormt hij het Zeeuws Cello Piano Duo waarmee de cellosonates van Brahms, Rachmaninov, Shostakovich en Von Brucken Fock op het repertoire staan. Een ander duo vormt hij met de fluitiste Maaike van der Heijdt waarmee naast het klassieke repertoire, Poulenc, Prokofjev en Reinecke dit jaar ook sonates van Pijper en Escher uitgevoerd worden. Rien is als privé- en muziekschooldocent in Middelburg gevestigd. Een ander aspect van kamermuziek waar hij zich voor inzet is werken voor 2 piano’s, wat resulteerde in uitvoering van de suites van Rachmaninov en dit jaar van de Sonate voor 2 piano’s en slagwerk van Bartok.

PROGRAMMA
Solemn Procession William Lloyd Webber
Choralprelude on “St Ann’s” Charles Hubert H. Parry
“Rhosymedre” or “Lovely” Ralph Vaughan Williams
Psalmprelude Ps 33 v. 3
“Sing unto Him a new song, play skilfully with a loud noise”
Herbert Howells
Nimrod from “Enigma Variations” Edward Elgar
“Dieu parmi Nous” Olivier Messiaen

Orgelconcert Felix Pachlatko

Het tweede concert in de zomerserie in Middelburg wordt gegeven in de Nieuwe Kerk door Felix Pachlatko uit Basel. Op dinsdag 8 juli bespeelt hij het Van Leeuwen-orgel en brengt dan muziek ten gehore van Johann Sebastian Bach, de Zwitserse componist Benedict Jucker (1811-1876) en Olivier Messiaen.

Felix Pachlatko bij zijn orgel  bij gelegenheid van zijn pensionering in december 2013 (foto: Hansjörg Walter)

Felix Pachlatko en zijn orgel bij gelegenheid van zijn pensionering in december 2013. (foto: Hansjörg Walter)

Felix Pachlatko (1950, Zürich) studeerde muziek in Basel en behaalde het solistendiploma bij Eduard Müller. Vervolgstudies deed hij bij Anton Heiller (orgel) en Jean-Claude Zehnder (klavecimbel). Felix Pachlatko was organist in Basel, eerst in de St. Tituskerk en van 1982 tot zijn pensionering in 2013 in de Münster van Basel. Tevens doceerde hij aan de Muziekacademie in Basel.

Het concert in de Nieuwe Kerk begint om 20.00 uur. Toegang €8 / €6.

De Münster in Basel, waar Felix Pachlatko vele jaren organist is geweest.

De Münster van Basel, waar Felix Pachlatko vele jaren organist is geweest. (foto: Robert Hausmann 2011)