Geslaagde orgeltocht met Sietze de Vries

CRT_15616

Gerard Boot opent de orgeltocht en heet de deelnemers welkom

Stichting Incanto en de Werkgroep Muziek van het Koninklijk Zeeuws Genootschap der Wetenschappen hadden veel eer van hun werk. De door hen georganiseerde orgeltocht met de bekende organist Sietze de Vries trok vanmiddag 120 orgelliefhebbers naar de binnenstad van Middelburg. En zij kwamen goed aan hun trekken. Het weer was prima, de orgels waren prachtig en Sietze de Vries bleek een onderhoudend verteller die veel van zijn kennis en inzicht in orgelbouw en orgelgeschiedenis deelde met de toehoorders. En daarbij de orgels mooi tot klinken bracht met literatuurspel en enkele zeer fraaie en knappe improvisaties. De bezochte orgels hebben als gemeenschappelijk kenmerk dat, passend bij de doelstellingen van stichting en werkgroep, Oude Muziek er op een verantwoorde manier tot klinken kan worden gebracht.

CRT_15629

Sietze de Vries vertelt over Duyschot en het Hollandse barokorgel

Even na 12 uur opende Gerard Boot, voorzitter van  de Stichting Incanto, de orgeltocht in de St. Augustinuskerk waarna Sietze de Vries de karakteristiek en kwaliteit van het Duyschot-orgel in deze kerk belichtte. Duidelijk legde hij uit wat de kenmerken van een Hollands barokorgel zijn in functie, bouw, dispositie, intonatie en klank.

CRT_15630

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Na de korte lunchpauze werd de Doopsgezinde Kerk bezocht. Hier staat een overwegend romantisch orgel, maar het heeft nog een vijftal 18e eeuwse Moreau-registers. Het bezoek aan dit orgel was ook interessant omdat Sietze de Vries het karakterverschil uitlegde en liet horen ten opzichte van het hiervoor bezochte Duyschot-orgel. De toelichting bij het register Aeoline verleidde hem tot het spelen van een lied uit Johannes de Heer. Hij kon het niet laten, legde hij uit, het harmoniumkarakter van het doorslaande tongwerk was onweerstaanbaar.

CRT_15631

Het Bakker & Timmenga-orgel in de Doopsgezinde Kerk

In de Koorkerk stond Sietze de Vries uitgebreid stil bij het Pieter Gerritsz-orgel uit 1479, dat niet bespeelbaar maar wel een heel bijzonder voorbeeld van vroege orgelbouw is. Termen als blokwerk en parallel organum werden uitgelegd. Op het ook in deze kerk aanwezige neobarokke Van Vulpen-orgel gaf Sietze de Vries een korte demonstratie van hoe orgelspel op zo’n orgel geklonken zou kunnen hebben. Hij vertelde ook dat dergelijke orgels en ook de kerken waarin zij hingen veelkleurig waren geweest. De kleuren spatten eraf maar zijn verwijderd na de Reformatie. Het bezoek aan de Koorkerk werd afgesloten met een korte bespeling van het  Van Vulpen-orgel.

CRT_15640

In de Koorkerk: links het Van Vulpen-orgel, rechts aan de muur de kas van het Pieter Gerritsz-orgel

 

CRT_15643

Van een blokwerk, een parallel organum en zo meer…

De Gasthuiskerk heeft een merkwaardig orgel van onbestemde afkomst, met een hoge onderkast en qua klank van alles wat: oud pijperk, pijpwerk uit een huisorgeltje en nieuw pijpwerk. Na de laatste restauratie heeft Middelburg in dit orgel een prachtig kleinood en dat liet Sietze de Vries horen met verfijnd gespeelde muziek van o.a Händel.

CRT_15645

De Gasthuiskerk met het orgelkleinood

Tenslotte streken de deelnemers neer in de Oostkerk bij het orgeljuweel van Middelburg met zijn synthese van Hollandse en Vlaamse karakteristieken. Een boeiend orgel, aldus Sietze de Vries, en niet eenvoudig te registreren. Voor de opdracht was men destijds in Vlaanderen gaan kijken, want Vlaamse orgelbouwers waren goedkoper. Een beetje ironisch dat men daarbij uitkwam bij een bouwer met de naam De Rijckere. Het leverde een orgel op dat op Vlaamse wijze geschikt was voor gebruik in de rooms-katholieke eredienst. Dat vraagt om uitersten: zachte fluiten voor poëtische achtergrondklanken bij de eucharistie en krachtige theatrale muziek bij de uitgang (Sortie). Voor het laatste is dit orgel uitgerust met een indrukwekkende batterij tongwerken. Die uitersten zijn vreemd aan het Hollandse orgel. Maar het Oostkerkorgel heeft ook een fraai prestantenplenum, geschikt voor begeleiding van de protestantse gemeentezang. Dat is de Hollandse kant. En de fluiten hebben iets van beide: Vlaams en Hollands.

CRT_15664

Sietze de Vries legt uit

Sietze de Vries ging uitgebreid op deze karakteristieken in en demonstreerde zijn uitleg met veel klankvoorbeelden en uiteindelijk met een indrukwekkende improvisatie in de stijl van een Franse barok-suite, compleet met Plein Jeu, Tierce en taille, Duo, Basse de Trompette, Récit de Nasard en Grand Jeu, waarbij de Vlaamse tongwerken schitterden. Hij sloot de orgeltocht op verzoek af met een improvisatie over Psalm 92 op de oude tekst “Laat ons de rustdag wijden”, waarbij hij met het prestantenplenum de Hollandse kant van het orgel liet horen. Waarmee de cirkel voor deze orgeltocht rond was en de enthousiaste deelnemers Sietze de Vries bedankten met een staande applaus.

CRT_15669

Het aandachtige gehoor in de Oostkerk

 

Op deze dag werd aangekondigd dat Sietze de Vries op initiatief van Stichting Incanto en de Werkgroep Muziek van het Koninklijk Zeeuws Genootschap der Wetenschappen een cd opneemt waarop vijf historische orgels uit Middelburg (Sint Augustinuskerk, Doopsgezinde Kerk, Engelse Kerk, Gasthuiskerk en Oostkerk) te beluisteren zijn. De cd komt uit op het label JSB, het label waarop ook de andere cd’s van Sietze verschenen zijn. In het cd-boekje worden de instrumenten en hun historie uitgebreid toegelicht en geportretteerd. De deelnemers aan de orgeltocht konden op deze cd-productie intekenen.

 

Middelburgse organisten presenteren cd

Moreau-orgel Baarland op cd vastgelegd

Zaterdag 14 maart a.s. om 20.00 uur vindt de presentatie plaats van een CD, opgenomen op het Moreau-orgel van de Maartenskerk in Baarland.

De Middelburgse organisten Gerard Boot en André Poortvliet spelen werken van Rameau, Lully, Chaumont en Dumont. Deze werken uit de Franse en Vlaamse barok passen goed bij het karakter van het Moreau-orgel. Dit nog buitengewoon authentieke instrument is sinds de recente reconstructie van de Kromhoorn weer geheel zoals de bouwer het in 1750 bedoeld heeft. De reconstructie, uitgevoerd door Flentrop Orgelbouw, is mogelijk gemaakt door inspanningen van de Stichting Oude Zeeuwse Kerken en heeft de klankmogelijkheden van het instrument aanzienlijk vergroot. Voor de Stichting Oude Zeeuwse Kerken een reden te meer om dit zeldzame orgel op CD vast te laten leggen.

Gerard Boot en André Poortvliet

Gerard Boot en André Poortvliet

Op het presentatieconcert zullen André Poortvliet en Gerard Boot op het Moreau-orgel en op klavecimbel met name werken uitvoeren die op de CD zijn opgenomen. Met het programma is getracht een originele aanvulling te bieden op het enorme oeuvre aan orgelmuziek dat al op CD verschenen is. Het is dan ook een bijzonder programma, met deels vierhandige transcripties van operamuziek van Rameau en Lully.

Aanvang van het concert is om 20.00 uur. Na afloop zal een glas wijn worden geschonken en is de CD verkrijgbaar voor de prijs van € 12,-. De CD is ook te bestellen door € 15,-  over te maken op rekeningnummer NL68 RABO 0328 307068 t.n.v. St. Hervormde Kerk Baarland van de Stichting Oude Zeeuwse Kerken onder vermelding van “CD Baarland” en uw adresgegevens.

 

baarland_dorpskerk02

Het Moreau-orgel in de Maartenskerk in Baarland (foto orgelsinzeeland.nl)

 

 

Orgelmiddag in de Zuiderkerk

Het herplaatste Leeflangorgel Foto: Jan van der Male

Het herplaatste Leeflangorgel

Het Leeflangorgel in de kerk van de gereformeerde gemeente van Middelburg-Zuid is na de verbouw van de kerk herplaatst. Het instrument is met één stem uitgebreid. Op zaterdag 1 november wordt er een open orgelmiddag georganiseerd.
Het tweeklaviers orgel (vijftien stemmen) stamt uit 1975. Het werd in juni 2012 door Orgelmakerij Reil gedemonteerd in verband met de renovatie en uitbreiding van de kerk. Juni 2013 werd het gebouw weer in gebruik genomen. Ruim een jaar later is nu ook het orgel herplaatst. Opnieuw kreeg het instrument een plaats links op het liturgisch centrum, dat in het geheel enkele meters naar achteren is verplaatst, in een uitgebouwd gedeelte van de kerk.
Omdat de kerkzaal met circa zeventig zitplaatsen is vergroot, is het instrument door Reil uitgebreid met een Cornet IV sterk discant op het hoofdwerk. Daarnaast zijn de kelen van de Trompet 8’ van het hoofdwerk en de Fagot 16’ van het pedaal vernieuwd, zodat deze wat meer grondtonig klinken. Ook zijn de jaloezieën van de zwelkast verlengd om een betere klankuitstraling van het onderwerk te verkrijgen. Tot slot heeft Reil de intonatie van het overige pijpwerk waar nodig iets aangepast op de nieuwe ruimte.
De kas van het Leeflangorgel, gebouwd van mahonie- en notenhout, is in eigen beheer in enkele grijstinten geschilderd en voorzien van een patineertechniek. Op 20 oktober volgt de officiële oplevering door Reil.

Ter gelegenheid van de herplaatsing en uitbreiding is er zaterdagmiddag 1 november gelegenheid het instrument te bekijken, te beluisteren en te bespelen. Om 14.00 uur zal kort iets over de werkzaamheden worden verteld en een kleine klankdemonstratie worden verzorgd door de plaatselijke organisten, waarna bezoekers de mogelijkheid wordt geboden zelf achter de klavieren plaats te nemen.
De speeltijd per persoon bedraagt tien minuten. Opgave kan via cjdekraker@kliksafe.nl vóór 28 oktober. In een van de zalen van de kerk is een fotopresentatie van de recente werkzaamheden te zien.

De Zuiderkerk van de gereformeerde gemeente in Middelburg-Zuid

De Zuiderkerk van de gereformeerde gemeente in Middelburg-Zuid

Meer informatie over het orgel via www.orgelsinzeeland.nl
Adres: Schoutstraat 1, Middelburg
Foto’s: Jan van der Male